و حجارى و بنائى و خياطى و خراطى خواهد كرد ، باز اگر مردمان با ثروت اولاد خود را به تحصيل علوم شرعيه واميداشتند كه محتاج بنان مفت خوردن نباشند و بعد از آنكه بدرجه اجتهاد رسيدند محضا للّه يا افتخارا تدريس ميكرد يا چندان عيبى نداشت و مستلزم آنهمه مفاسد مادى و معنوى نميشد ، اما چون رسم مملكت ما اين است كه اولا فقرا و رعايا و اغلب دهاتىها از ترس ضابط ده يا كدخدا يكى يا دو نفر از پسرهاى خود را بمدرسه ميفرستند كه تحصيل فقاهت كنند و معاش آنها را هم اغلب حواله بر موقوفه مدرسهء مينمايند ، يا به خواندن نماز وحشت و فروختن صوم و صلوات استيجارى اگر آن شخص مقدس و متدين باشد و الا به دادن شهادت ناحق و ارتكاب اعمال رذيله از قبيل وكالت و شرخرى موقوفات ايران نه اين است كه در ايران موقوفه كم باشد و كفاف معاش علوم دينيه را ندهد ، بلكه به قدر ثلث تمام مزروعات ايران على التخمين و نصف آنها على التحقيق وقف بر مدارس خصوصا و كليه وجوه بريه عموما از ازمنه قديمه باقىمانده ، اما رسم نيست منافع موقوفات را بمصارف مقرره واقف برسانند و هرگاه توليت معين داشته باشد خود متولى مىخورد آن هم اگر صاحب قدرت است دو ثلث را مىخورد و يك ثلث را بآقايان محل حق السكوت ميدهد و اگر متولى صاحب قدرت نباشد دو ثلث را متولى حتما حق السكوت آقايان را ميدهد و يك ثلث را مىخورد و اگر متولى بتعيين واقف نداشته باشد ، يا برحسب تعيين واقف توليت آن با مجتهد محلى باشد . تمام را خود آن مىخورد و يكى از شئون مجتهدى تصرف در اوقاف و اموال ايتام است كه از شير مادر حلال‌تر ميدانند ، اين است كه بعضى از طلاب مجبور ميشوند از ممر غيرمشروع تحصيل معاش بنمايند و خيلى كم اتفاق ميافتد موقوفه مدرسه بمصارف مقرره برسد ، مثلا در تمام ايران فقط مدرسه مروى در طهران و